Gedrag be´nvloeden: negeren en straffen - Oppasuitdagingen

Aanvalluuuuuuh!! Riep mijn oppaskind vlak voor de duplo blokken mijn kant op kwamen vliegen. Dat was niet de bedoeling. Maar wat is wijsheid? Direct op het gedrag aanspreken en eventueel straffen als hij niet luistert, of het gedrag negeren? EÚn ding is duidelijk: dit gedrag moet stoppen en het liefst niet meer terugkomen. Hoe mij dat is gelukt, vertel ik je hieronder.

opvoeden straffen en negeren opvoedtips

 

Ik ben lekker stout

Een nieuwe oppas uittesten, een dwarse bui of onbedoeld over de grens verkennen: Stout gedrag kent veel vormen. Zoals we in de eerste blog vertelden, heeft ieder gedrag een functie. Ook ongewenst gedrag. Even de grenzen uittesten bijvoorbeeld. Of aandacht zoeken. Voor jou als oppasser niet fijn, en je wilt dat het stopt. Daarom ga ik je nu één van mijn belangrijkste geheimen vertellen:

"De sleutel naar het verminderen van ongewenst gedrag zit hem niet in het reageren op het gedrag zelf, maar inspelen op de behoefte die erachter schuilt."

Leuke quote PsychoWijs, maar wat bedoel je daarmee?

Als je begrijpt waarom een kind zich zo gedraagt, is het veel gemakkelijker om erop te reageren. Sterker nog, vaak komt ongewenst gedrag voort uit een behoefte. Echt? Ja, echt waar. Ik zal je een aantal voorbeelden geven:

Expres iets doen wat niet mag als je kijkt
-> behoefte aan aandacht

Blijven huilen en je claimen
-> behoefte aan nabijheid en liefdevolle aandacht

Doorgaan met gedrag als je vraagt te stoppen
-> behoefte aan grenzen en structuur

Lekker dwars zijn en veel ‘nee’ zeggen
-> behoefte aan controle, zelf bepalen (identiteit)

Al spelend/ontdekkend de boel overhoop halen
-> behoefte aan ruimte om zelf te ontdekken

Als je naar de dikgedrukte zinnen kijkt, zie je dat het eigenlijk om hele belangrijke behoeften gaat. Ieder kind heeft aandacht, liefde, grenzen, een stukje eigen controle en de ruimte om te spelen en ontdekken nodig! Alleen weten kinderen nog niet goed hoe ze die behoefte in woorden moeten uitspreken, dus doen ze dat soms met hun gedrag. Natuurlijk onbewust, want die behoeften zijn een instinct.

Aan ons dus de kunst om die behoefte te zien, de functie van het gedrag, en daarop te reageren. Dan pak je het hele probleem bij de essentie aan het heb je verreweg de meeste kans op succes. Klinkt best logisch toch?

Negeren of straffen?

Misschien denk je nu “leuk, op die behoeften reageren. Hoe doe ik dat? En is dat dan negeren of straffen?” Deze vraag krijg ik vaak van ouders die ik in mijn dagelijkse werk zie.

De gouden regel is hier: is er gevaar, grijp dan direct in. Dan kan je het gedrag niet negeren. Als aanspreken voldoende is, doe je alleen dat. Soms vereist een situatie dat je verder ingrijpt. Ik heb wel eens een kind aan zijn arm vastgegrepen, omdat hij op het punt stond van een trap af te surfen met een gammele plank. Niet de bedoeling, en hij zou gemakkelijk een arm zou kunnen breken. Dan heb je weinig keuze.

Kinderen die veel grenzen en structuur vragen (en dus doorgaan als je stop zegt), hebben duidelijkheid nodig. Je waarschuwt ze dan maximaal twee keer en laat ze kiezen tussen twee goede opties. Na twee keer kies jij. Stel je oppaskind blijft maar kletsen i.p.v. eten: “Ik wil dat je even stopt met kletsen. Je mag kiezen: gewoon gaan eten, óf je bent klaar en dan haal ik het eten weg. Wat wil je?” 

Onderschat bij dit gedrag de kracht van humor niet. Ook daarmee kun je een hoop strijd voorkomen. Een simpele opmerking als “He kletskampioen, zullen we eens kijken of je ook een eetkampioen kunt worden?” kan gedrag doen keren. Een glimlach of een knipoog erbij is dan fijn. Je kunt dit bijvoorbeeld als stap 1 proberen, en als dit niet werkt overgaan op het waarschuwen en kiezen uit twee.

Belonen bij ongewenst gedrag?

Gelukkig zijn gevaarlijke situaties zeldzaam. Het is mijn ervaring dat de meeste ongewenste gedragingen goed afgeleerd kunnen worden met negeren en zelfs belonen!

Terug naar de vliegende duplo blokken. De behoefte van dit kind was duidelijk nog even (onbegrensd) spelen terwijl ik vond dat het tijd was om op te ruimen. Hoe ik dit heb opgelost? Eigenlijk heb ik het gooi-gedrag volledig genegeerd. Ik richtte me op de behoefte om te spelen en maakte van de duplokist een ‘basket’. Ik beloonde mijn oppaskind voor elke blok dat in de basket belandde met een compliment en een aanmoediging (“goed zo!” “Yesss, nog een keer!”). Zo stuurde ik zijn gedrag bij door simpelweg te negeren en het gewenste gedrag (duplo in de kist werpen) te belonen. 

Mijn vuistregel: negeren waar kan, belonen indien mogelijk en straffen alleen indien noodzakelijk.

Dit maakte voor mij het oppassen een stuk gezelliger. Het was natuurlijk wel even oefenen. Maar zonder strijd ongewenst gedrag uitdoven, wie wil dat nou niet?

In de volgende twee blogs gaan we stap voor stap verder in op hoe je dit kunt aanpakken: hoe je beloont in plaats van te straffen en hoe je medewerking uitlokt in plaats van strijd.

Lees meer:

Deel 1 van 4 - Moeilijk gedrag: hoe het ontstaat

Deel 2 van 4 - Gedrag beïnvloeden: belonen

Deel 3 van 4 - Gedrag beïnvloeden: negeren en straffen

Deel 4 van 4 - 7 redenen waarom belonen beter werkt dan straffen

Bron: Oppasbron.nl
 

Geschreven door Roxanne Hosemans

GZ-psycholoog BIG & Orthopedagoog NVO

Roxanne HosemansRoxanne studeerde in 2010 af op orthopedagogiek en heeft ruime werkervaring in de Kinder- & Jeugd GGZ. Vanuit haar uitstekende contactuele vaardigheden en warme benadering legt zij gemakkelijk contact met kinderen en jongeren. Naast het voeren van haar eigen praktijk PsychoWijs, waarin ze zorgt dat ouders en kinderen weer lekker in hun vel komen te zitten, wil Roxanne haar kennis ook op een positieve en prikkelende manier delen met de ouders en oppassers van Oppasbron.nl.

Meer informatie over Praktijk PsychoWijs vind je op: 

Praktijkpsychowijs.nl en op Facebook

 

Vind oppaswerk:

Zo werkt Oppasbron.nl:

- maak gratis een profiel aan
- kom kosteloos in contact
- maak afspraken met elkaar

Meer informatie

Andere blogs